Avraam Berman - Susmaq hüququ: nə zaman və niyə vacibdir?

Hüquqi dövlətdə insan hüquq və azadlıqlarının qorunması əsas prinsiplərdən biridir. Bu hüquqlar sırasında çox vaxt cəmiyyət tərəfindən yetərincə düzgün anlaşılmayan, lakin son dərəcə mühüm olan “susmaq hüququ” xüsusi yer tutur. Susmaq hüququ nədir, hansı hallarda tətbiq olunur və vətəndaşlar bu hüquqdan necə düzgün istifadə etməlidirlər?

Bu və digər suallarla bağlı Azərbaycan Respublikasının Vəkillər Kollegiyasının üzvü, vəkil Avraam Berman ajmedia.news-a müsahibə verib.

– Avraam müəllim, ilk olaraq susmaq hüququ nədir?

– Susmaq hüququ şəxsin öz əleyhinə ifadə verməmək və ya ifadə verməkdən imtina etmək hüququdur. Bu hüquq Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, Cinayət-Prosessual Məcəlləsi, eləcə də beynəlxalq hüquq normaları ilə qorunur. Əsas məqsəd şəxsin təzyiq altında özünü ittiham etməsinin qarşısını almaq və ədalətli məhkəmə araşdırmasını təmin etməkdir.

– Bu hüquqdan kimlər istifadə edə bilər?

– Susmaq hüququndan şübhəli şəxs, təqsirləndirilən şəxs, eləcə də bəzi hallarda şahidlər istifadə edə bilər. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, şəxs özünə və ya yaxın qohumlarına qarşı ifadə verməyə məcbur edilə bilməz. Bu, hüquqi dövlətin əsas təminatlarından biridir.

– Vətəndaşlar susmaq hüququndan nə zaman istifadə etməlidirlər?

– Əgər şəxs verdiyi izahatın və ya ifadənin gələcəkdə onun əleyhinə istifadə edilə biləcəyindən şübhələnirsə, susmaq hüququndan istifadə etməsi tamamilə qanunidir və məntiqlidir. Xüsusilə hüquqi yardım almadan, vəkil iştirakı olmadan ifadə vermək riskli ola bilər. Belə hallarda susmaq hüququ insanı hüquqi səhvlərdən qoruyur.

– Bəzən cəmiyyətdə belə fikir formalaşır ki, susan şəxs günahkardır. Bu yanaşma nə dərəcədə doğrudur?

– Bu, tamamilə yanlış və təhlükəli yanaşmadır. Susmaq günahın etirafı deyil. Əksinə, bu, qanunla tanınmış və qorunan hüquqdur. Hüquqi savadlılıq baxımından cəmiyyət anlamalıdır ki, susmaq hüququndan istifadə edən şəxs özünü müdafiə edir, günahını qəbul etmir.

– Susmaq hüququndan istifadə etmək istintaqa maneə kimi qiymətləndirilə bilərmi?

– Xeyr, qətiyyən. Qanunvericiliyə əsasən, susmaq hüququndan istifadə istintaqa maneə hesab edilmir və şəxsə qarşı mənfi hüquqi nəticələr doğurmamalıdır. Əgər belə hallar baş verirsə, bu artıq hüquq pozuntusudur və vəkil vasitəsilə müvafiq şikayətlər edilməlidir.

– Vəkil iştirakı bu prosesdə nə dərəcədə vacibdir?

– Vəkil iştirakı son dərəcə vacibdir. Vəkil şəxsə nə zaman danışmağın, nə zaman susmağın daha doğru olduğunu izah edir və hüquqlarının pozulmamasına nəzarət edir. Təcrübə göstərir ki, vəkil olmadan verilən ifadələr sonradan ciddi hüquqi problemlərə yol aça bilər.

– Sonda vətəndaşlara nə tövsiyə edərdiniz?

– Hər kəs bilməlidir ki, hüquqlarını bilməmək məsuliyyətdən azad etmir, lakin hüquqlarını bilmək insanı bir çox riskdən qoruyur. Susmaq hüququndan qorxmaq lazım deyil. Zərurət yarandıqda bu hüquqdan istifadə etmək və mütləq şəkildə peşəkar vəkilə müraciət etmək ən doğru addımdır.

Mizal Haqayeva

ajmedia.news