Cenevrə Labirinti: Diplomatik Duman və Hərbi Reallığın Toqquşması

Cenevrədə Vaşinqton və Tehran arasında davam edən danışıqlar fonunda hərbi gərginliyin eyni anda necə artırıldığını açıq şəkildə göstərir. Bu, beynəlxalq münasibətlərdə klassik "havuç və sopa"(şirinlik və acılıq) taktikasından daha mürəkkəb bir oyundur; bu, birbaşa hərbi zərbəyə hazırlıqla paralel aparılan strateji aldatma (strategic deception) əməliyyatıdır.

1. Danışıqlar Masası: Kimin Şərtləri Üstün Gələcək?

Verilən ifadələr tərəflərin mövqelərinin hələ də bir-birinə zidd olduğunu göstərir:

ABŞ-ın Maksimalist Mövqeyi: Tramp-ın "nüvə potensialını vurmaq üçün B-2-lər göndərməli olduq" açıqlaması, danışıqların güc mövqeyindən aparıldığının ən bariz sübutudur. Vaşinqton, İrana "ya razılaş, ya da daha böyük dağıntıyla üzləş" mesajı verir. Onların danışıqlardan gözlədiyi təkcə nüvə proqramının məhdudlaşdırılması deyil, həm də İranın raket proqramı və regional siyasəti kimi strateji gücünün digər sütunlarının da müzakirəyə açılmasıdır.

İranın "Müqavimət" Mövqeyi: Xameneinin "təhdidlər qarşısında təslim olmayacaqları" və "dünyanın ən güclü ordusunun belə ağır zərbə ala biləcəyi" təhdidi, Tehranın əsas strateji xəttini əks etdirir: gücə qarşı güc. İran özünün "asimetrik müharibə" doktrinasına sadiq qalaraq, Körfəzdəki hərbi təlimlərlə (Strait of Hormuz) cavab verir. Onlar üçün danışıqlar, yalnız iqtisadi sanksiyaların qaldırılması ilə nəticələnəcək "ədalətli" bir razılaşma olmalıdır, yoxsa ABŞ-ın diktə etdiyi bir təslimiyyət sənədi yox.

2. Hərbi Yığılma: Rəqəmlərin Dili

Xəbərdəki hərbi güc təfərrüatı, əvvəlki təhlilimizdəki "göz boyama" tezisini gücləndirir:

· İki Aircraft Carrier Vuruş Qrupu: Bir USS Abraham Lincoln artıq bölgədə, dünyanın ən böyük döyüş gəmisi USS Gerald R. Ford isə yolda. Bu, ABŞ-ın bölgəyə böyük miqyaslı hava hücumu üçün lazım olan taktiki dəstəyi yığdığını göstərir. İki carrier, gündə yüzlərlə sorti deməkdir.

· B-2 Stealth Bombardmançıları: Tramp-ın xüsusi vurğuladığı B-2-lərin keçən yay İranın nüvə obyektlərini vurması, ABŞ-ın "dərinə nüfuz edən" (bunker buster) bombalarla yeraltı obyektləri də məhv edə biləcəyinin canlı sübutudur. Bu, İrana birbaşa mesajdır: "Heç bir obyektiniz təhlükəsiz deyil."

· Destroyer və Döyüş Təyyarələrinin Artırılması: Bu, təkcə hücum deyil, həm də İranın ehtimal edilən cavab hücumlarına (məsələn, raket zərbələrinə) qarşı müdafiə qalxanı (AEGIS, Patriot) yaratmaq məqsədi daşıyır.

3. İsrail və Regional Strateji Məntiq

Xəbərdə İsrailin adı çəkilməsə də, bu, onun rolunu azaltmır.

ABŞ-ın bu qədər böyük hərbi güc yığması, eyni zamanda İsrailə də yaşıl işıq deməkdir. Əgər danışıqlar uğursuz olarsa, İsrail hava hücumu təşəbbüsünü öz üzərinə götürə bilər, ABŞ isə "dərin zərbə" və dəniz blokadası ilə onu dəstəkləyər.

· Bu hərbi yığılma, həm də Səudiyyə Ərəbistanı və BƏƏ kimi ərəb müttəfiqlərinə verilən bir mesajdır: "ABŞ bölgədə güc boşluğu yaratmaq niyyətində deyil, əksinə, İran təhlükəsinə qarşı sizi qoruyacaq."

4. "Mümkün Ssenari": Danışıq Bombardımanı

Xəbərdə ən diqqətçəkən məqam, danışıqların hərbi təhdidlərlə eyni anda davam etməsidir. Bu, klassik bir ssenaridir:

Mərhələ 1 (Hazırlıq): Danışıqlar davam edir, ABŞ ictimaiyyətinə "sülh üçün son şans" mesajı verilir.

· Mərhələ 2 (Bəhanə): Danışıqların qəsdən çıxılmaza çatdırılması və ya İranın kiçik bir təxribatı (məsələn, Körfəzdə bir gəmiyə yaxınlaşması) bəhanə edilir.

· Mərhələ 3 (Zərbə): ABŞ və ya İsrail, İranın nüvə obyektlərinə, hərbi bazalarına və ehtimal ki, İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (IRGC) komanda mərkəzlərinə ani və şiddətli hava zərbələri endirir. Məqsəd təkcə nüvə proqramını deyil, rejimin cavab vermə qabiliyyətini də məhv etməkdir.

Nəticə: Cenevrə Xalçanın Üstü, Döyüş Xalçanın altıdır.

Cenevrədəki danışıqlar, İranın taleyinin həll olunacağı əsl meydan deyil. Əsl meydan, USS Abraham Lincoln və USS Gerald R. Ford-un yerləşdiyi Körfəz suları və B-2-lərin uçuş xəttidir.

Vaşinqton, Tehrana iki seçim təqdim edir: ya strateji gücünün böyük hissəsini (nüvə proqramı, raketləri, regional nüfuzu) danışıq masasında qurban verərək "imtiyazlı təslimiyyət"ə razı olacaq, ya da hərbi cəhətdən parçalanma riskini gözə alacaq.

İranın indiyə qədərki mövqeyi (Xameneinin sərt cavabı, hərbi təlimlər) ikinci variantı seçməyə daha meyilli olduğunu göstərir. Bu halda, Tramp administrasiyasının "maksimum təzyiq" siyasəti artıq "maksimum münaqişə"yə çevrilmək üzrədir. Yaxın həftələr, bu strateji oyunun danışıqla bitəcəyini, yoxsa atəşlə açılacağını göstərəcək.

AJM Mərkəzi

Siyasi Analitik, Rüstəm Tağızadə