Cənubi Qafqazın Strateji Pivotu: Vance-in Səfəri və Yeni Logistik Arxitektura

Cənubi Qafqazın Strateji Pivotu: Vance-in Səfəri və Yeni Logistik Arxitektura

ABŞ Vitse-prezidenti J.D Vance-in regiona planlaşdırılan səfəri sadəcə diplomatik bir hadisə deyil, qlobal güc balansının Cənubi Qafqaz üzərində yenidən qurulması cəhdidir. Bu missiyanın "sülh və ticarət" şüarı altında keçirilməsi, regionun artıq lokal münaqişə zonasından çıxaraq, qlobal logistik zəncirin həlledici düyün nöqtəsinə çevrildiyini təsdiqləyir.

1. Regional Vakuum və Qərbin İqtisadi Determinasiyası: Tarixən böyük güclərin kəsişmə nöqtəsi olan Cənubi Qafqaz, bu gün Avrasiyanın enerji və ticarət təhlükəsizliyinin mərkəzi oxuna çevrilib. Vance-in missiyası göstərir ki, Vaşinqton artıq sadəcə "siyasi moderator" rolunda çıxış etmək istəmir; o, regionun iqtisadi gələcəyində pay sahibi olan bir "zəmanətçi" qismində iştirak etməyə can atır. Sülh müqaviləsi ABŞ üçün sadəcə iki ölkənin barışması deyil, "Orta Dəhliz"in (Middle Corridor) Rusiya və İrandan yan keçərək tam stabil bir marşruta çevrilməsi deməkdir.

2. Strateji Maraqların Toqquşması: Bakı və İrəvanın Seçimləri

Geosiyasi reallıqların analizi tərəflərin hərəkətlərindəki məntiqi bu cür ortaya qoyur:

Azərbaycan: 2020-ci ildən sonra yaranmış yeni status-kvonun əsas memarı kimi Bakı, xarici təzyiqlərdən uzaq, suveren və regional maraqlara əsaslanan bir sülh modelini müdafiə edir. Bakı üçün ABŞ-ın bu aktivliyi iqtisadi diversifikasiya və ticarət yollarının açılması baxımından maraqlı olsa da, suverenlik məsələlərində kompromis gözlənilmir.

Ermənistan: İrəvan üçün ABŞ-ın bu səviyyədə dəstəyi alternativ təhlükəsizlik axtarışlarının tərkib hissəsidir. Lakin bu dəstəyin iqtisadi komponenti (ticarət yolları) həm də Ermənistanın regionun blokadasından çıxması üçün yeganə real çıxış yoludur.'

3. Ehtiyatlı Proqnoz: 2026-cı il üçün Gözləntilər

Şişirdilmiş vədlərdən qaçaraq, strateji indikatorlar üzərindən bu proqnozu vermək mümkündür:

Çərçivə Sazişi: Vance-in səfəri 2026-cı ilin sonuna qədər tərəflər arasında prinsipial məsələləri əhatə edən bir sülh sənədinin imzalanmasını sürətləndirəcək. Təbii ki başqa möcüzələr və ya köklü surətdə dəyişiklik olmasa. Bu sənəd sadəcə deklarativ deyil, iqtisadi-kommunikasiya xəritəsini ehtiva edən bir saziş olacaqdır.

Logistik İnvestisiyaların Artımı: Sülh prosesindəki hər bir irəliləyiş Qərb investisiyalarının regionun infrastruktur layihələrinə (limanlar, dəmir yolları, rəqəmsal dəhlizlər) axınını təmin edəcək.

Yekun Strategiya: Cənubi Qafqaz artıq iki dövlətin hərbi rəqabət meydanı deyil, Avrasiya şahmat taxtasının ən kritik logistik qalxanıdır. ABŞ-ın regiona gətirdiyi "Sülh və Ticarət" paketi, təhlükəsizliyi iqtisadi maraqlarla elə bağlayır ki, gələcəkdə bu marşrutların təhlükəsizliyi Qərbin regiondakı strateji varlığının əsas legitim əsasına çevrilsin.Kim bu marşrutların və sülhün şərtlərini müəyyən edərsə, Avrasiyanın növbəti onillikdəki ticarət xəritəsini də o idarə edəcək.

AJM Mərkəzi

Siyasi Analitik Rüstəm Tağızadə