Hökumətin statistik rəqəmlərini kənara qoyub, qazancı qanundan daha üstün sayan Market şəbəkələrinin vitrinlərinə nəzər yetirək

MDB və İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə minimum "İstehlak Səbəti" ərzaq və qidayönümlü hesablanır.

Yəni "İstehlak Səbəti"-nin 70 %- i ərzaq məhsulları, 30%- i isə qeyri-ərzaq məhsulları və xidmətlər nisbəti kimi hesablanır.

Azərbaycanda da minimum istehlak səbətinin hesablanması bu formada həyata keçirilir.

Ərzaq məhsulları İstehlak səbətinin 70%-ni təşkil edir.

Ancaq bir əmma var.

Bu hesablama yalnız kağız üzərində belədir.

Reallıqdan və sosial maliyyələşmədən İstehlak səbətinin qətiyyən xəbəri yoxdur.

Rəsmi məlumat və açıqlanan statistik rəqəmlərə inansaq, guya, ölkəmizdə minimum İstehlak səbətində yer alan ərzaqların ümumi dəyəri 318-320 (187-189 dollar) manata yaxındır.

İstehlak səbətinin rəsmi dəyərindən belə çıxır ki, yaşayış minimumu ilə eynilik təşkil edir (320 manat).

İnandım axı.... !

Hökumətin statistik rəqəmlərini kənara qoyub, qazancı qanundan daha üstün sayan Market şəbəkələrinin vitrininə nəzər yetirsək, İstehlak səbətinin həqiqi dəyərinin (70% ərzaq məhsullarının qiymətini nəzərə alsaq ) bu günün reallığı ilə 550- 630 manat arası dəyişməsini görərik.

Hökümət real yaşayış minimumunu ən azı 585 manat civarında təyin etməlidir ki, vətəndaş sosial problemlərdən az zərərlə çıxsın.

Onu da nəzərə alaq ki, qeyri-ərzaq, yəni xidmət sektorunun bahalılıq əmsalı əvvəlki beş illə müqayisədə 63 % artıb.

Yaşayış minimumu 585 (70 %) manat olarsa, yerdə qalan 30 %-lik qeyri-ərzaq sektoru 100 %-dən çox artaraq, 63 %-lik devalivasiyaya uğrayıb.

Bu da o deməkdir ki, 585 * 30 % = 368, 55 manat.

Ortaya çıxan bahalılıq göstəricisi, hazırki yaşayış minimumunun əslində

585 + 368,55 = 953, 55 manat olmalıdır kimi göstərir.

Deməli, hazırda ölkə üzrə yaşayış və İstehlak səbətinin minimal dəyəri 318 Azn deyil, üç dəfə çox, yəni 953, 55 manat olmalıdır.

Orta aylıq əmək haqqı yaşayış minimumundan azı 33 % çox olmalıdır prinsipini nəzərə alsaq, 953,55 * 33 % = 116, 68

Azərbaycanda əmək haqqı normativi stabil olaraq,

953, 55 + 116,68 = 1070, 23 manat olmalıdır.

Monopolist bazar sistemində Market vitrinlərindəki qiymətlərin qeybdən gələn dəyişkənliyini nəzərə aldıqda, 1070 manat orta aylıq əmək haqqı sadə vətəndaşı sosial problemlərdən qurtarmaq gücündə deyil.

Devalivasiyanın olduğu yerdə infilyasiya da olmalıdır.

Bu iqtisadi qanundur.

2020-ci ildən bu günədək, 6 il ərzində 54 faiz infilyasiyanı nəzərə alsaq,

1070,23 * 54 % = 577, 8

1070, 23 + 577,8 = 1648, 03

2026-ci ilin hazırki yaşayış minimumu 1648 manat olmalıdır ki, sosial problemlər bizimlə məzələnməsin.

İqtisadçı olaraq, sizlərə minimal hesbatım hələlik bundan ibarətdir.

P.S : Hələ bunun kirayəsi, kommunalı, ölü yeri (Yas), diri yeri (Toy, şənlik və.s), cəriməsi, durduq yerə zibilə düşmək, mərdimazarın gəlib səni tapmaq xərclərini hesablamıram.

Ramin Əliyev