İran Müharibəsi.6-cı günün Anatomiyası

İran Müharibəsi: Altıncı Günün Strateji Anatomiyası - Regional Parçalanma və Qlobal Enerji Böhranı

İranın Naxçıvana məlum hücumu təbii ki onun xislətini bir daha ortaya qoydu. Təbii ki edilən hücum məqsədyönlü formada edilmişdi. Bununla əlaqədar isə zəruri olan bütün proseslər görülüb.

Martın 5-nə olan məlumata görə, İran müharibəsi artıq klassik "hava zərbələri və cavab atəşləri" çərçivəsindən çıxaraq, bütün Yaxın Şərqi əhatə edən genişmiqyaslı geosiyasi yenidənqurmaya çevrilib . Altıncı günün hadisələri göstərir ki, bu müharibə sadəcə İranla ABŞ-İsrail koalisiyası arasında deyil, regionun bütün əsas oyunçularını və enerji infrastrukturunu birbaşa hədəfə alan yeni mərhələyə qədəm qoyub.

Strateji Şahmat Taxtası: İranın "Ahtapot" Doktrinası İşə Düşür:

İranın strateji məntiqi getdikcə aydınlaşır: iki əsas hədəf – ABŞ-ı Körfəz ölkələrindən çıxarmaq və İsraili uzunmüddətli müharibədə yormaq .

Martın 5-də İraqdakı hadisələr bu strategiyanın canlı təcəssümüdür. Bağdad aeroportu yaxınlığındakı "Viktoriya" bazasına PUA hücumları, Kürd muxtariyyətində İran kürd qruplarının infrastrukturuna zərbələr və British Petroleum-un Rumayla yatağında fəaliyyət göstərən xarici işçilərin təxliyəsi – bunların hamısı eyni strateji məqsədə xidmət edir: İraqdakı Amerika varlığını və Qərb enerji maraqlarını eyni anda hədəfə almaq .

Rumayla hadisəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. BP-nin 1.4 milyon barel gündəlik hasilatla işlətdiyi bu yataq, İraqın ən böyük neft mənbəyidir . İran PUA-larının birbaşa bu obyektə yönəlməsi və xarici işçilərin təxliyəsi, müharibənin artıq enerji infrastrukturunu birbaşa hədəfə aldığını göstərir. Nəticə: İraq neft hasilatı gündəlik 1.5 milyon barel azalıb və bu rəqəm daha da artacaq .

Coğrafi Genişlənmə: Körfəzdən Qafqaza Uzanan Cəbhə

Coğrafiya prizmasından baxdıqda, ən təhlükəli inkişaf münaqişənin coğrafi sıçrayışıdır. Altıncı gün üç yeni coğrafi istiqamətdə genişlənmə müşahidə olunur:

Birincisi, Hürmüz boğazında dəniz müharibəsi yeni mərhələyə keçib. İranın pilotsuz kateri ilə ticarət gəmisinə hücumu və neft dağılması, dəniz ticarətinin tam iflic olması riskini reallığa çevirir . Gündəlik 20 milyon barel neftin keçdiyi bu boğazda artıq böyük daşıyıcılar fəaliyyətini dayandırır .

İkincisi, Körfəz ölkələri sistematik hücumlarla üz-üzədir. Qətərin Doha şəhərində yeni partlayışlar, Bəhreyndə BAPCO neft zavodunun vurulması, Küveytdəki Amerika bazalarına hücumlar – bütün Körfəz ərazisi atəş xəttinə çevrilib . Al Jazeeranın məlumatına görə, ABŞ-ın Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı və Küveytdəki səfirlikləri birbaşa hədəfə alınıb .

Enerji Təhlükəsizliyində təhdidlər: Logistik İnflyasiya

Zeihanın ən sevdiyi mövzu – enerji axınlarının kəsilməsi – artıq reallığa çevrilir. Martın 5-də bir neçə kritik hadisə baş verib:

İraq neft infrastrukturu birbaşa hədəfdə: BP-nin Rumayla yatağında xarici işçilərin təxliyəsi, İraqın neft ixracının 75% azalması riskini yaradır . İraq gündəlik 4 milyon barel hasilatla OPEC-in ikinci ən böyük istehsalçısıdır. Bunun 1.5 milyon bareli artıq itirilib .

Körfəz ölkələrinin neft zavodları vurulur: Bəhreyndə BAPCO zavodu, Qətərdəki hədəflər – bunların hamısı enerji infrastrukturunun sistemli şəkildə hədəfə alındığını göstərir .

Dəniz ticarəti dayanır: Hürmüzdə gəmilərə birbaşa hücumlar və sığorta şirkətlərinin premumları kəskin artırması, bölgədən neft daşımalarını iqtisadi cəhətdən yararsız edir .

Avropa və Qərbin Dilemması: İkinci Cəbhə Açılır:

Avropa ölkələri getdikcə daha dərinə çəkilir. Fransa öz bazalarını və hava məkanını koalisiya əməliyyatlarına açıb . Britaniya Kiprdəki Akrotiri bazasına hücumdan sonra daha sərt mövqe nümayiş etdirir . Lakin bu, Avropanı da birbaşa hədəfə çevirir. Kipr artıq vurulub, Yunanıstan və Krit adasındakı NATO bazaları növbəti hədəf ola bilər.

Nəticə: Yaxın perspektivdə müharibə artıq klassik hərbi toqquşmadan çıxıb. İranın "ahtapot" strategiyası işləyir: ABŞ-ın Körfəzdəki hərbi varlığı gündəlik PUA və raket hücumları ilə yorulur, İsrail şimal sərhədində Hizbullah təzyiqi altındadır, enerji infrastrukturu isə sistemli şəkildə hədəfə alınır .

Orta perspektivdə ən böyük risk İraq neft sənayesinin tam çökməsidir. BP-nin təxliyəsi digər neft şirkətləri üçün siqnal ola bilər. Əgər Qərb şirkətləri İraqı tərk edərsə, bu, təkcə İraq iqtisadiyyatı üçün deyil, qlobal enerji bazarları üçün də fəlakət olacaq.

Martın 5-də baş verənlər bir həqiqəti təsdiqləyir: bu müharibə artıq sadəcə İranla ABŞ arasında deyil, bütün regionun enerji infrastrukturunu, dəniz ticarət yollarını və geosiyasi balansını yenidən formalaşdıran qlobal böhrandır. Hürmüz bağlıdır, İraq nefti azalır, Körfəz ölkələri vurulur, Enerji qiymətlərindəki artım və sığorta böhranı isə bu müharibənin iqtisadi nəticələrinin daha uzun müddət hiss olunacağını göstərir.

AJM Mərkəzi,

Siyasi Analitik Rüstəm Tağızadə.